Kontakt Lens Muayenesi Nedir? Kontakt Lens Kullanmak İsteyenler İçin Kapsamlı Rehber
Kontakt lens kullanmaya başlamayı düşünüyorsanız veya hâlihazırda kontakt lens kullanıyorsanız, yalnızca göz numaranızı bilmeniz doğru lensi seçmek için yeterli değildir. Kontakt lens, doğrudan gözün kornea yüzeyinde kullanılan bir tıbbi cihazdır. Bu nedenle lens seçimi; göz numarasının belirlenmesinin yanı sıra göz sağlığının değerlendirilmesini, korneanın yapısının incelenmesini, uygun lensin seçilmesini ve lensin göz üzerindeki uyumunun kontrol edilmesini gerektirir.
Kontakt lens muayenesi, kişinin görme ihtiyacına ve göz yapısına uygun kontakt lensin belirlenmesi, lensin göz üzerindeki uyumunun değerlendirilmesi ve güvenli kullanım için gerekli bilgilerin verilmesi sürecidir. Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezlerin de kontakt lens reçetesi ve uygulaması sürecinde kapsamlı göz muayenesi, lensin göz üzerinde denenmesi, uyumunun değerlendirilmesi, lensle görmenin kontrol edilmesi ve kullanım-bakım eğitiminin önemini belirtmektedir.
Bu nedenle gözlük numarası ile kontakt lens numarası aynı olmak zorunda değildir. Kontakt lens reçetesi; lensin optik gücünün yanında marka/malzeme, temel eğri (base curve) ve gerektiğinde çap gibi farklı parametreleri de içerebilir.
Kontakt Lens Muayenesi Neden Yapılır?
Kontakt lens muayenesinin amacı sadece “göz numarasını ölçmek” değildir.
Muayene sırasında temel olarak şu soruların yanıtlanması amaçlanır:
Gözler kontakt lens kullanımına uygun mu?
Görme kusurunun derecesi nedir?
Miyopi, hipermetropi, astigmatizma veya presbiyopi var mı?
Kornea ve gözün ön yüzeyinin yapısı nasıl?
Gözyaşı ve göz yüzeyinin durumu kontakt lens kullanımını etkiliyor mu?
Hangi kontakt lens materyali ve tasarımı daha uygun?
Lens göz üzerinde doğru şekilde hareket ediyor ve merkezleniyor mu?
Lensle yeterli görme sağlanıyor mu?
Lens kullanım süresi ve değiştirme sıklığı nasıl olmalı?
Kullanıcı lensi doğru şekilde takıp çıkarabiliyor mu?
Lens bakımının doğru şekilde yapılması için hangi kurallara uyulmalı?
Kontakt lensin uygun şekilde değerlendirilmeden kullanılması; gözde tahriş, kornea hasarı ve enfeksiyon gibi komplikasyonların riskini artırabilir.
Kontakt Lens Muayenesinde Neler Yapılır?
Kontakt lens muayenesinin kapsamı kişiye, yaşa, göz yapısına, kullanılan lens tipine ve mevcut göz problemlerine göre değişebilir. Ancak değerlendirme genellikle birkaç aşamadan oluşur.
1. Göz Sağlığı ve Kullanım Geçmişi Değerlendirilir
İlk aşamada kişinin göz ve genel kullanım geçmişi değerlendirilir.
Uzman, daha önce kontakt lens kullanıp kullanmadığınızı, hangi lensi kullandığınızı, lens kullanımında yaşadığınız sorunları ve günlük kullanım alışkanlıklarınızı değerlendirebilir.
Örneğin;
Daha önce kontakt lens kullandınız mı?
Günlük ortalama kaç saat lens kullanıyorsunuz?
Lensle uyuyor musunuz?
Lens kullanırken kuruluk veya batma oluyor mu?
Gözlerde kızarıklık meydana geliyor mu?
Lens kullanırken bulanık görme oluyor mu?
Mevcut lensinizin markası ve modeli nedir?
Lens değiştirme sıklığınız nedir?
Daha önce göz enfeksiyonu yaşadınız mı?
gibi bilgiler lens seçiminde önem taşıyabilir.
2. Görme Kusuru Ölçülür
Kontakt lens muayenesinde gözün kırma kusuru belirlenir.
En sık değerlendirilen görme kusurları:
Miyopi
Uzak nesnelerin bulanık görülmesine neden olan kırma kusurudur.
Hipermetropi
Özellikle yakın görme sırasında odaklanma problemlerine neden olabilen kırma kusurudur.
Astigmatizma
Kornea veya gözün optik sistemindeki düzensizlik nedeniyle görüntünün bulanık veya bozuk algılanmasına neden olabilir.
Presbiyopi
Yaşla birlikte gözün yakına odaklanma yeteneğinin azalmasıdır. Presbiyopisi bulunan kişiler için multifokal veya farklı optik tasarıma sahip kontakt lens seçenekleri değerlendirilebilir.
Kontakt lensler miyopi, hipermetropi, astigmatizma ve presbiyopi gibi farklı görme kusurlarının düzeltilmesinde kullanılabilir.
3. Gözün Ön Segmenti ve Kornea Değerlendirilir
Kontakt lens doğrudan göz yüzeyiyle temas ettiği için yalnızca numara ölçümü yeterli değildir.
Kornea, gözün ön bölümünde bulunan saydam dokudur ve kontakt lensin oturduğu yüzeydir.
Bu nedenle gözün ön yüzeyinin durumu, kornea yapısı ve kontakt lens kullanımını etkileyebilecek göz problemleri değerlendirilir.
Gerekli görüldüğünde kornea eğriliğinin değerlendirilmesine yardımcı olan keratometri, korneal topografi veya tomografi gibi yöntemlerden yararlanılabilir. Amerikan Oftalmoloji Akademisi'nin kontakt lens uygulamasına ilişkin değerlendirmelerinde de kornea ölçümlerinin lensin uygunluğunu belirlemeye yardımcı olabileceği belirtilmektedir.
4. Gözyaşı ve Göz Kuruluğu Değerlendirilir
Kontakt lens kullanımında konfor açısından gözyaşı ve göz yüzeyinin durumu önemlidir.
Özellikle;
Göz kuruluğu
Uzun süre bilgisayar kullanımı
Klima ortamı
Yoğun ekran kullanımı
Düşük nem
Uzun süreli lens kullanımı
gibi faktörler kontakt lens konforunu etkileyebilir.
Lens kullanırken sürekli batma, yanma, kumlanma hissi veya lensin gözde rahatsızlık oluşturması durumunda yalnızca farklı bir marka denemek yerine göz sağlığının ve lens uyumunun yeniden değerlendirilmesi gerekir.
5. Kontakt Lens Gözde Denenir
Kontakt lens muayenesinin gözlük muayenesinden önemli farklarından biri, lensin göz üzerinde değerlendirilmesidir.
Seçilen kontakt lens göz üzerine yerleştirildikten sonra;
Görme kalitesi
Lensin merkezlenmesi
Lensin göz üzerindeki hareketi
Göz yüzeyiyle ilişkisi
Kullanıcının konforu
değerlendirilebilir.
İyi bir kontakt lens uygulamasında lensin yalnızca net göstermesi değil, göz üzerinde uygun şekilde konumlanması ve hareket etmesi de önemlidir. Oftalmoloji Akademisi, kontakt lens uyumunda lensin boyutu, merkezlenmesi ve hareketinin değerlendirilmesine dikkat edilmesi gerektiğini belirtmektedir.
Kontakt Lens Numarası Nasıl Belirlenir?
Kontakt lens numarası, gözlük reçetesindeki numaranın doğrudan kopyalanmasıyla belirlenmez.
Bunun nedeni kontakt lensin gözlük camı gibi gözden belirli bir mesafede değil, gözün üzerinde bulunmasıdır. Ayrıca kontakt lensin optik gücünün yanında lensin fiziksel özellikleri de önemlidir.
Kontakt lens reçetesinde kullanılan parametreler arasında şunlar bulunabilir:
SPH / Sphere: Küresel lens gücü
CYL / Cylinder: Astigmatizma düzeltme değeri
AXIS / Aks: Astigmatizma ekseni
BC / Base Curve: Temel eğri
DIA / Diameter: Lens çapı
Lens markası ve modeli
Lens materyali
Özellikle astigmatizması bulunan kişilerde torik lens tasarımları değerlendirilebilir.
Kontakt lens reçetesinin yalnızca “-2.00” gibi tek bir numaradan ibaret olduğu düşünülmemelidir. FDA'nın kontakt lens reçetesi için belirttiği bilgiler arasında lens gücü, marka/malzeme, temel eğri ve gerektiğinde çap gibi bilgiler yer almaktadır.
Gözlük Numarası ile Kontakt Lens Numarası Aynı mı?
Her zaman aynı değildir.
Özellikle yüksek numaralarda gözlük ile kontakt lens arasındaki optik mesafe farklı olduğu için kontakt lens gücü gözlük reçetesinden farklı olabilir.
Bunun yanında;
astigmatizma,
kornea yapısı,
lens tasarımı,
lensin göz üzerindeki konumu,
kullanılan lens materyali
gibi faktörler de kontakt lens seçimini etkileyebilir.
Bu nedenle yalnızca gözlük reçetesine bakarak internetten kontakt lens seçmek doğru yaklaşım değildir.
Kontakt Lens Muayenesi Ne Kadar Sürer?
Muayenenin süresi kişiden kişiye değişir.
İlk kez kontakt lens kullanacak bir kişinin değerlendirilmesi, mevcut lens kullanıcısının rutin kontrolünden daha kapsamlı olabilir.
Özellikle ilk uygulamada;
Göz muayenesi
Numara belirleme
Kornea ve göz yüzeyinin değerlendirilmesi
Uygun lens tipinin belirlenmesi
Lensin denenmesi
Lensle görmenin kontrol edilmesi
Lens uyumunun değerlendirilmesi
Takıp çıkarma eğitimi
Bakım ve kullanım bilgilerinin anlatılması
gibi aşamalar gerçekleştirilebilir.
İlk Kez Kontakt Lens Kullanacaklar İçin Muayene Nasıl İlerler?
İlk kez kontakt lens kullanacaksanız süreç genellikle yalnızca “lens takılması” şeklinde düşünülmemelidir.
Öncelikle göz sağlığınız ve görme ihtiyacınız değerlendirilir. Ardından göz yapınıza ve günlük kullanım ihtiyaçlarınıza uygun lens seçenekleri belirlenir.
Lens göz üzerinde denendikten sonra görme ve uyum değerlendirilir.
İlk kez lens kullanacak kişilere ayrıca:
Lens nasıl çıkarılır?
Eller nasıl temizlenmelidir?
Lens nasıl temizlenir?
Lens nerede saklanmalıdır?
Lensle uyunur mu?
Lensle duş alınır mı?
Lensle denize veya havuza girilir mi?
Lens ne zaman değiştirilmelidir?
Hangi belirtilerde lens çıkarılmalıdır?
gibi konularda bilgi verilmelidir.
Kontakt Lens Kullanırken En Sık Yapılan Hatalar
Kontakt lenslerin güvenli kullanımı, lensin doğru seçilmesi kadar önemlidir.
Lensle Uyumak
Doktor tarafından özellikle önerilmedikçe kontakt lensle uyumak güvenli bir alışkanlık olarak kabul edilmemelidir.
Lensle Suya Girmek
Kontakt lenslerin musluk suyu, şişe suyu, deniz, havuz veya diğer su kaynaklarıyla temas etmesi önerilmez.
FDA, kontakt lenslerin herhangi bir suya maruz bırakılmaması gerektiğini belirtmektedir.
Kontakt Lens Kontrolü Ne Sıklıkla Yapılmalı?
Kontakt lens kullanan kişinin kontrol sıklığı; göz sağlığı, lens tipi, kullanım süresi ve mevcut şikâyetlere göre belirlenir.
Düzenli kontrollerin amacı yalnızca numaranın değişip değişmediğini kontrol etmek değildir.
Kontrollerde;
kornea,
göz yüzeyi,
lens uyumu,
görme kalitesi,
lens kullanım alışkanlıkları
yeniden değerlendirilebilir.
FDA da kontakt lens kullanıcılarının göz sağlığını korumak amacıyla düzenli göz muayeneleri yaptırmasını önermektedir.
Kontakt Lens Muayenesine Gelirken Nelere Dikkat Edilmeli?
İlk kez muayene olacaksanız veya mevcut lensinizle ilgili kontrol yaptıracaksanız mümkünse daha önce kullandığınız lensin;
marka ve modelini,
numarasını,
değiştirme süresini,
kullandığınız solüsyonu
bilmeniz değerlendirme açısından faydalı olabilir.
Daha önce yaşadığınız;
kuruluk,
batma,
kızarıklık,
lensin gözden kayması,
bulanık görme,
lensin gözde hareket etmemesi,
lensin sürekli düşmesi
gibi problemleri de mutlaka belirtmelisiniz.
Doğru Kontakt Lens Nasıl Seçilir?
“En iyi kontakt lens” herkes için aynı lens değildir.
Doğru lens;
göz yapısı + görme ihtiyacı + kullanım süresi + göz yüzeyi + lens uyumu + yaşam tarzı
birlikte değerlendirilerek belirlenir.
Örneğin bilgisayar karşısında uzun saatler çalışan bir kişinin ihtiyaçları ile yalnızca hafta sonları spor yapan bir kişinin ihtiyaçları aynı olmayabilir.
Astigmatizması bulunan bir kişinin lens seçimi ile yalnızca miyopisi bulunan kişinin lens seçimi de farklı olabilir.
Bu nedenle kontakt lens seçiminde yalnızca marka veya fiyat üzerinden karar vermek yerine kişiye uygunluk değerlendirilmelidir.
Kontakt Lens Muayenesi ile Gözlük Muayenesi Arasındaki Fark Nedir?
Gözlük muayenesinde temel amaç gözlük camlarının gerekli optik gücünü belirlemektir.
Kontakt lens uygulamasında ise buna ek olarak lensin göz üzerindeki fiziksel uyumu da değerlendirilir.
Kontakt lens;
korneanın üzerine yerleşir,
gözyaşı filmiyle etkileşir,
göz hareketleriyle birlikte hareket eder,
korneanın oksijen alışverişini etkileyebilir,
göz yüzeyiyle doğrudan temas eder.
Bu nedenle kontakt lens uygulaması yalnızca gözlük reçetesinin kontakt lense dönüştürülmesi değildir.
Sonuç: Kontakt Lens Kullanmadan Önce Muayene Neden Önemlidir?
Kontakt lens seçimi yalnızca göz numarasına bakılarak yapılabilecek basit bir işlem değildir.
Doğru kontakt lensin belirlenmesi için kişinin görme kusuru, göz sağlığı, kornea yapısı, göz yüzeyi, kullanım alışkanlıkları ve lensin göz üzerindeki uyumu birlikte değerlendirilmelidir.
İlk kez kontakt lens kullanacak kişiler kadar uzun süredir lens kullanan kişilerin de düzenli kontrolleri önemlidir. Çünkü bir lens geçmişte konforlu olmuş olsa bile göz yapısı, göz yüzeyi veya görme ihtiyacı zaman içinde değişebilir.
Kontakt lens kullanırken amaç yalnızca net görmek değil; bunu göz sağlığını koruyarak ve güvenli bir kullanım alışkanlığı oluşturarak yapmaktır.
Gözde ağrı, belirgin kızarıklık, ışığa hassasiyet, akıntı veya görmede azalma gibi olağandışı belirtiler ortaya çıkarsa lens çıkarılmalı ve göz sağlığı uzmanından değerlendirme alınmalıdır.
Unutmayın: Kontakt lens tıbbi bir cihazdır. Size uygun lensin belirlenmesi ve güvenli kullanımının öğrenilmesi için profesyonel kontakt lens muayenesi önemlidir.